کارگاه "کمدیا دل آرته" اجرا شد/ شباهت نمایش سنتی ایتالیا و نمایشهای روحوضی

به گزارش خبرنگار مهر، این هنرجویان پس از دو روز تمرین در کلاسهای این دو هنرمند "تئاتر کوچک میلان" (Piccolo Teatro di Milano) در قالب پنج شخصیت کمدیا دل آرته ایتالیا به ایفای نقش پرداختند.

در این کلاسها تمرین صدا و بدن و تکنیک ماسک پنج شخصیت "پانتالونه"، "آرلکینو"، "بریگلا"، "ازمرالدینا" و "دکتر" به هنرجویان آموزش داده شده بود.

کمدیا دل آرته

کمدیا دل آرته (Commedia dell’arte) سبک نمایشهای سنتی ایتالیا است که در قرن 16 میلادی به وجود آمد و تا قرن 18 همچنان رواج داشت.

این کمدی به عنوان یک نماد تئاتری ویژه شناخته نمی شود بلکه به معنی حالتهای مختلف تولید نمایش است. هرچند، شخصیتهای این نمایشها ویژگیهای قابل تمایز و شناخته شده ای دارند اما نمایشها مبتنی بر متن نوشته شده اجرا نمی شوند.

این نمایشها که همچنین با عنوان "کمدی ایتالیایی" نیز معرفی می شوند، اغلب از 10 بازیگر شامل 8 مرد و 2 زن تشکیل شده اند.

کارلو گولدونی، نمایشنامه نویس ونیزی قرن 18 یکی از کسانی است که در اواخر دوران اجرای این نمایشها، نمایشنامه هایی را برای ماسکهای کمدیا دل آرته به رشته تحریر درآورد.

واژه Artدر "کمدیا دل آرته" پیش از آنکه به معنی "هنر" باشد به معنی "حرفه"، "فن" و "پیشه" است. این سبک نمایش با نامهای دیگری چون "کمدی بداهه" و "کمدی ماسک" نیز شناخته می شود.

تومازو مینتی، در نمایش کارگاهی دوشنبه شب در این خصوص توضیح داد: "همانطور که از عنوان کمدی دل آرته معلوم است، این سبک نمایشی تنها برای کمدی و طنز و بدون هیچ فلسفه خاصی اجرا می شده است. بازیگران این نمایشها دوره گردانی بودند که برای کسب درآمد و امرار معاش با زدن ماسک به چهره در قالب شخصیتها فرو می رفتند و بازی می کردند. از آنجا که این نمایشها که در خیابانها و برای عامه مردم برگزار می شد اغلب با مخالفت طبقه اشراف مواجه می شد."

شباهتهای کمدیا دل آرته با نمایشهای سنتی ایرانی

با نگاهی عمیق به کمدیا دل آرته می توان به شباهتهای انکارناپذیر این سبک نمایش با نمایشهای رو حوضی و نمایشهای "سیاه" پی برد.

در واقع، همانطور که نمایشهای روحوضی از یک ارباب، نوکر، دختر ارباب و دوست ثروتمند ارباب تشکیل می شوند در نمایشهای کمدیا دل آرته، به ویژه در نمایشهای ونیزی یک تاجر، نوکر، دختر تاجر و دوست تاجر حضور دارند.

در هر دو سبک نمایش، دختر ارباب دلداده نوکر است درحالی که ارباب، دوست ثروتمند خود را برای ازدواج با دختر در نظر گرفته است.

این نمایشها به پشتوانه یک طنز قوی، مضامین اخلاقی همراه با انتقادات تند به شرایط اجتماعی را نشان می دهند.

شخصیت "پولچینلا" نیز نمونه دیگری از شباهتهای میان نمایشهای سنتی ایران و ایتالیا است. "پولچینلا" (Pulcinella) معروفترین ماسک شهر ناپل و شاید یکی از شناخته شده ترین ماسکها برای ایرانی ها است.

این شخصیت در دو قالب بازیگر انسان با ماسک سیاه و بازیگر عروسکی دیده می شود. شخصیت عروسکی که با صدای تغییر داده شده با سوتک همراه با یک "استاد" به روی صحنه می رود، به شخصیت "مبارک" و شخصیت بازیگر انسانی با ماسک به نقش "سیاه" در نمایشهای سنتی ایرانی شباهت دارد.

در نمایش کارگاهی "کمدیا دل آرته" در پانزدهمین جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آیینی و سنتی ماسکهای زیر معرفی شدند:

آرلکینو (Arlecchino)-ماسک معروف اهل برگامو در استان لمباردی واقع در شمال ایتالیا. آرلکینو یک خدمتکار متقلب، همیشه شاد، لوده، فقیر و همیشه گرسنه است. کارلو گولدونی در قرن هجده، برای این ماسک نمایشنامه "خدمتکار دو ارباب" را نوشت.

دکتر (Dottore)-"بالانتزونه" (Balanzone) که همچنین با عنوان دکتر نیز شناخته می شود شخصیتی جدی با شکمی برآمده و بسیار خودپسند است.

بریگلا (Brighella)-خدمتکار حیله گری که لکنت زبان دارد و در نقطه مقابل "آرلکینو" قرار دارد.

ازمرالدینا (Smeraldin)-این شخصیت که همچنین با عنوان "کولومبینا" (Colombina) نیز شناخته می شود، دلداده "آرلکینو" است. این شخصیت که بدون ماسک است بسیار حیله گر، زیبا و باهوش است.

پانتالونه (Pantalone)-که همچنین با نام "منیفیکو" (Magnifico) نیز معرفی می شود معروفترین ماسک ونیزی است. پانتالونه، بازرگان پیر و خسیسی است که در آروزی داشتن زنان زیباروی جوان است.

****************

هدی عربشاهی